Dacht u dat Brno voor altijd een bastion van functionalisme zou blijven? Niet dus! Er is een radicale ommekeer in de architectuur van Brno gekomen, in de vorm van de veelbelovende jonge architect Petr Parolek (34). Zijn nieuwe vertrekhal op de luchthaven Turany is het begin van een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de Tsjechische architectuur.
 
Tot 2004 was er niet veel activiteit op deze luchthaven. Het vliegveld, dat dateerde uit de jaren 50, werd ook voor militaire doeleinden gebruikt. Begin jaren ’90 werd het veranderd in een vliegveld voor burgerluchtvaart. De echte ‘boom’ kwam er echter pas in 2004, toen het in andere handen overging. De nieuwe eigenaar was de regio Zuid- Moravië, die de luchthaven Turany onder zijn hoede nam. Een jaar later werd begonnen met lijnvluchten naar Londen, München en Praag.
Al snel steeg het aantal reizigers tot meer dan 300.000 per jaar. De capaciteit van het bestaande luchthavengebouw voldeed niet langer aan de eisen. Bovendien zorgde het Schengenverdrag voor fundamentele veranderingen in de exploitatie van Europese luchthavens. Het management van de luchthaven in Brno besloot een nieuwe vertrekterminal te bouwen en het bestaande gebouw te verbouwen tot aankomstterminal. De in Brno gevestigde ingenieur en architect Petr Parolek werd aangewezen als architect. Parolek had zich al sinds zijn studentenjaren op de luchthaven van Brno gericht en hij ontwierp het huidige algemene plan voor het vliegveld. Dit laatste droeg ook bij tot de snelheid waarmee het project voor de nieuwe vertrekterminal werd voltooid.
 
‘ANTIBOX’
Op 18 september 2006, exact een jaar na de eerste steenlegging, werd de vertrekterminal feestelijk in gebruik genomen in aanwezigheid van de president. We kunnen hier zonder overdrijving spreken van een ongeëvenaarde samenwerking tussen investeerder, architect en aannemer. Het gebouw werd uitsluitend door bedrijven uit Brno ontworpen en gebouwd. Het kant-en-klare bouwwerk dwingt des te meer respect af, omdat geen van de betrokkenen over enige ervaring met een dergelijk project beschikte.
Het luchthavenmanagement hoopte dat het nieuwe gebouw uniek en gemakkelijk herkenbaar zou zijn voor reizigers. Uit de zes gepresenteerde alternatieven, kozen ze het ontwerp met de naam ‘antibox’. Parolek beschreef het ontstaan van de terminal als de ambitie om de sfeer van vliegtuigen in een eenvoudige vorm te weer te geven, vandaar dat hij een simpele kubus aërodynamisch afrondde. De resulterende vorm van het gebouw, die doet denken aan de esthetica van luchtschepen, is als het ware een symbolische toegangspoort tot de regio Zuid-Moravië. Royaal beglaasde bogen in de façades spelen in op de thema’s aankomst en vertrek. De fascinerende nachtelijke aanblik van het glimmende portaal naar het interieur is magisch en al op honderden meters afstand zichtbaar.
Parolek wijst op de cruciale factor van het design – de nabijheid van het slagveld van Austerlitz. De vorm van de nieuwe terminal completeerde een symbolisch stenen monument voor Napoleon. De architect heeft zelfs zijn best gedaan om het gebouw Brno Napoleon Terminal te laten benoemen. Hij meende dat zo’n naam zou kunnen leiden tot meer interesse voor Austerlitz onder toeristen, en de aantrekkingskracht van de luchthaven van Brno zou vergroten. Dit voorstel is echter nog niet goedgekeurd en reizigers vanaf Stansted zien op de informatieborden dus alleen vertrekgegevens voor vluchten naar Brno-Turany.
 
ONVERGETELIJKE ERVARING
De architectuur van de nieuwe vertrekterminal is grensverleggend. Hoewel vergelijkbare trends elders zijn waar te nemen en organische architectuur met hightech esthetica van Jan Kaplický, Brit van Tsjechische afkomst, en andere Britse architecten, zoals Peter Cook en Nicholas Grimshaw bekend zijn, vindt de nieuwe luchthaventerminal van Brno binnen de Republiek Tsjechië zijn gelijke niet. Dankzij de gewaagde staaltjes van techniek kan het op één lijn worden gesteld met de uitmuntende constructie van het Brno Expositiecentrum en is het in de verte een eerbetoon aan Liberec’s Ješted. Het is opmerkelijk dat de structurele analyse van de luchthaven van Brno werd berekend door twee net afgestudeerde ingenieurs in de Civiele Techniek – Petr Mazánek en Lukáš Pelánek – beide nog geen 30 jaar oud. De stalen constructie vormt een dominant expressie-element van het interieur. Dakramen openen als de kieuwen van een reusachtig schepsel en laten het daglicht binnenstromen in het interieur. Voor reizigers is de tijd die ze in de nieuwe vertrekhal doorbrengen een onvergetelijke ervaring.
 
GROOT KUSSEN
De uitvoering van de dakramen heeft tussen de ontwerp- en de implementatiefase een interessante ontwikkeling doorgemaakt. Net als bij de gevel had de architect een stalen structuur gepland om de dakramen te ondersteunen. Na overleg met de leverancier van de beglazing bleek echter dat deze structuur niet nodig was. De aluminiumprofielen van het Reynaers CW 50 gevelsysteem konden de volledige hoogte van de gevel ondersteunen. Het Reynaers CS 68 systeem werd gebruikt voor de opengaande gedeelten van de beglazing. Het glaswerk van de ruiten heeft een zeer geringe zichtbare lichtreflectie, om te voorkomen dat landende piloten worden verblind.
Dosting, de in Brno gevestigde leverancier van de ramen, heeft een waar meesterstuk afgeleverd bij het installeren van de dakramen. Hoewel de beglazing van de vliesgevel redelijk recht toe, recht aan is, zijn alle delen van de dakramen verschillend. Elk raam heeft een andere lengte, een andere vorm of staat in een andere positie. De Reynaers systemen lieten een eenvoudige fabricatie en snelle installatie toe. De architect ging akkoord met de voorstellen van de onderaannemer en erkende dat deze tot een betere visuele expressie leiden dan de oplossing die in de studie werd voorgesteld.
Het financiële aspect van de toekomstige exploitatie was een belangrijk onderdeel in de specificatie van de investeerder. Het Reynaerssysteem voldeed aan hun verwachtingen. De profielen hebben een warmtetransmissiecoëfficiënt van Uf ≤ 2,47 W/m2K en de dubbel beglazingsunits van Ug = 1,1 W/m2K.
De constructie van de vliesgevel gaat naadloos over in het dak. Het geschubde karakter van de plaatmetalen schil lijkt nog het meest op een kruipend reptiel. De afgeronde vorm weerspiegelt zacht het licht en streelt het oog vanaf een afstand. Van veraf lijkt de nieuwe terminal wel een groot kussen, dat rust in de weilanden buiten Brno. De in het oog springende vorm trekt niet alleen reizigers en vakantiegangers aan, maar ook de inwoners van Brno en omgeving, die er een uitstapje van maken om het opvallende gebouw ‘alleen maar’ eens te bekijken. Brno heeft een grote stap gezet op weg naar Europa.